Chương 27: "Cậu học ở tỉnh lỵ, chắc phát tài rồi chứ gì"
Thời khóa biểu mới đã học được hai tuần, sách giáo khoa chồng lên cao quá nửa gang tay. Bàn học của Trình Nhã không còn chỗ để, cô đành dồn chồng sách của mình sát vào tường, nhường ra một khoảng trống. Cuốn sổ tay tốc ký mượn về và tập bài tập tiếng Nga đè lên trên cùng, vẫn chưa kịp giở ra. Thời gian eo hẹp quá, cô chỉ có thể lo trước cho những môn phải học trong ngày.
Chiều hôm đó không có tiết, Trình Nhã định đến phòng tự học sắp xếp lại một lượt các ký hiệu tốc ký. Cô vừa nhét vở vào túi vải thì cửa phòng ký túc mở ra, Vương Tú Lan từ ngoài bước vào, tay siết chặt một lá thư.
Cô ấy không nói gì, ngồi xuống mép giường. Trình Nhã liếc nhìn, sắc mặt cô ấy không đến nỗi khó coi, nhưng ánh mắt có gì đó không ổn, như đang nhìn lá thư trong tay, lại như xuyên qua tờ giấy nhìn một thứ gì khác.
"Nhà gửi thư đến à?" Trình Nhã hỏi.
Vương Tú Lan gật đầu, mở tờ giấy ra, đọc một lượt, lại đọc thêm lượt nữa, rồi đưa sang. Trình Nhã vừa nhận lấy thì Chu Hòa cũng ghé lại, Triệu Tú Anh cũng buông cuộn len trong tay xuống, mấy người quây quần bên nhau cùng xem.
Thư do anh trai Vương Tú Lan viết, nét chữ nguệch ngoạc, có mấy chỗ mực lem ra. Trong thư nói nhà đang lo liệu chuyện cưới vợ cho anh, bên nhà gái đòi sính lễ gấp, nhà không xoay đủ, hỏi cô có thể gửi về ít tiền trước không, mười mấy đồng cũng được, nhà không chê ít. Cuối thư viết một câu: "Em học ở tỉnh lỵ, tháng nào cũng có trợ cấp, chắc cũng để dành được kha khá."
Phòng ký túc im lặng vài giây. Chu Hòa lên tiếng trước: "Anh cậu bảo cậu ở tỉnh lỵ chắc để dành được tiền? Anh ấy có biết ăn uống ở tỉnh lỵ giá cả thế nào không?"
Vương Tú Lan không đáp.
"Một tháng trợ cấp mười hai đồng rưỡi, ngày nào cũng ăn món rẻ nhất ở nhà ăn, đến cuối tháng còn chưa chắc đủ." Giọng Triệu Tú Anh trầm xuống, "Tháng trước tớ có tính một lượt rồi. Sáng một bát cháo, một cái bánh ngô, một đĩa dưa muối, bảy xu; trưa một suất bắp cải hầm miến thêm một cái bánh hấp, một hào hai; tối lại một bát cháo, một cái bánh ngô, năm xu. Một ngày hai hào bốn, một tháng là bảy đồng hai. Đấy còn chưa tính có lúc muốn mua quyển vở, mua cây bút."
"Bảy đồng hai là mức thấp nhất rồi." Chu Hòa tiếp lời, "Ai mà ngày nào cũng chỉ ăn cháo với bánh ngô? Một học kỳ xong người cũng sụp mất. Thỉnh thoảng mua miếng đậu phụ, cái bánh hấp, ít dưa muối, một tháng tiền ăn đã gần mười đồng. Còn lại hai đồng rưỡi, mua xà phòng, kem đánh răng, giấy bút, thì còn dư được gì? Để dành? Để dành cái gì? Với lại nhà ai lại đi đòi tiền đứa con chưa ra trường, điên rồi chắc?"
Vương Tú Lan cúi đầu nhìn tờ giấy trong tay, vẫn không nói gì.
Trình Nhã để ý thấy đôi giày trên chân cô ấy, đế đã mòn rất mỏng, hai bên có mấy chỗ đứt chỉ, bước đi cọ xuống đất, có thể thấy đế sắp thủng tới nơi. Đôi giày đó là đôi mang từ ngày nhập học, đã hơn nửa năm, chưa thay đôi mới. Mùa đông ở tỉnh lỵ đến sớm, mặt đất đã đóng sương mỏng mấy lần, đôi giày ấy giẫm xuống, hẳn vừa ướt vừa lạnh.
"Cậu định làm thế nào?" Chu Hòa hỏi.
Vương Tú Lan gấp tờ giấy lại, giọng rất nhẹ: "Để tớ nghĩ đã."
Tối hôm đó sau khi tắt đèn, phòng ký túc im lặng một lúc. Trình Nhã nghe thấy Vương Tú Lan trở mình mấy lần, bên đó vẫn chưa ngủ được. Cuối cùng, cô ấy khẽ hỏi: "Các cậu nói xem, tớ có nên viết thư trả lời không?"
"Viết đi." Triệu Tú Anh nói, "Không viết thì họ còn tưởng cậu phát tài ở tỉnh lỵ rồi ấy, tớ sợ có ngày cả nhà họ kéo đến trường tìm cậu đấy."
Bên Vương Tú Lan im lặng một lúc, rồi hỏi một câu: "Cậu nói thật đi, có thật là có cha mẹ không yêu con mình không?"
Trình Nhã im lặng một lát, rồi nói: "Họ yêu những đứa con mà họ thích."
Tối hôm sau, Vương Tú Lan ngồi trước bàn viết thư. Cô trải tờ giấy ra, chấm bút vào lọ mực, viết rất chậm, từng nét từng nét một.
"Cha, anh, thư con đã nhận được. Nghe tin của anh con cũng rất xót xa, nhưng có lòng mà không có sức, tỉnh lỵ tiêu pha cao, trường mỗi tháng chỉ cấp mười hai đồng rưỡi trợ cấp, lúc con từ nhà đi chỉ mang theo hai bộ áo mỏng, ăn cơm còn không đủ. Dù ngày nào cũng tính toán chi tiêu, vẫn không để dành được một xu. Trời ngày càng lạnh, giày con mòn rách, đi đường gió lùa vào. Thầy giáo còn khuyên mua sách, một cuốn mấy hào, con không mua nổi. Nếu nhà có tiền dư, có thể phụ giúp con một chút không?" Trình Nhã đứng bên cạnh nhìn, hơi ngẩn ra, rồi thấy Vương Tú Lan còn vẽ cho cha mẹ cô một cái bánh to tròn. Vương Tú Lan viết: "Con biết nhà mình không dễ dàng, nếu cha mẹ có thể giúp con, đợi con ra trường được phân công việc làm, nhất định sẽ đưa cha mẹ sống những ngày tháng tốt đẹp."
Viết xong, cô đọc lại một lượt, im lặng một chút, rồi thêm một dòng: "Cha mẹ, con gái bất tài, không thể có tiền đồ như anh trai lại còn luôn ở bên cha mẹ, trong lòng vô cùng áy náy; cũng không thể vừa học ở trường vừa kiếm tiền để đưa anh trai sính lễ cưới vợ."
Vương Tú Lan đặt bút xuống, đọc lại mấy dòng ấy một lần nữa, khẽ cười một tiếng. Mười hai đồng rưỡi, ngày nào cũng tính toán chi tiêu, cuối tháng trong túi sạch trơn. Anh cô nói "để dành được kha khá", cô không đọc nổi một chữ nào.
"Gửi đi được không?" Cô hỏi.
"Mai tớ đưa cậu ra bưu điện." Trình Nhã nói.
Sáng hôm sau, Trình Nhã đưa Vương Tú Lan ra bưu điện. Vương Tú Lan mua một con tem tám xu, dán lên phong bì, lúc thả vào thùng thư động tác rất nhẹ. Tiếng phong bì rơi vào thùng thư rất nhỏ, như thể vỡ vụn.
"Họ có trả lời không?" Trình Nhã hỏi.
Vương Tú Lan nhìn thùng thư, dừng lại một chút. "Ai mà biết."
Vương Tú Lan không nói thêm gì, quay người đi về. Trình Nhã theo sau, thấy bước chân cô ấy rất vững. Gió lùa từ đầu ngõ vào, cô ấy rụt cổ lại, bước nhanh hơn một chút.
Nửa tháng trôi qua. Thời tiết ở tỉnh lỵ ngày càng lạnh, sương trên kính cửa sổ mỗi ngày một dày. Sáng nào Vương Tú Lan dậy việc đầu tiên cũng là ra phòng nước lấy nước nóng ngâm chân, đôi giày đế mỏng ấy đã thấm nước rồi. Có lần Trình Nhã hỏi cô ấy có muốn mượn tạm một đôi giày không, Vương Tú Lan bảo không cần, vẫn còn đi được.
Thư nhà không bao giờ đến nữa.
Vương Tú Lan không nhắc lại, cũng không hỏi nữa. Tối nào ngâm chân xong, cô ấy cũng đặt đôi giày dưới gầm giường, lấy vải đậy lại, sáng hôm sau lại lấy ra mang. Chân cô ấy đỏ vì lạnh, nhưng vẫn mang đôi giày ấy đến lớp, đến phòng tự học, đến nhà ăn. Cô ấy vẫn chăm chú nghe giảng như trước, ghi chép còn tỉ mỉ hơn trước, thứ hạng bài kiểm tra lại tiến lên mấy bậc.
Một tối nọ, Trình Nhã từ phòng tự học về, thấy Vương Tú Lan ngồi trên giường khâu đế giày. Cô ấy cắt một miếng vải cũ thành hình đế giày, dùng kim chỉ thô khâu vào dưới đế, thêm một lớp. Mũi kim dày đặc, khâu một lúc lâu. Khâu xong, cô ấy thử một chút, đặt chân xuống, đứng dậy đi hai bước, nói: "Được rồi, lại đi được một thời gian nữa."
Trình Nhã nhìn đôi giày đã được thêm lớp đế vải cũ, nhớ đến lá thư Vương Tú Lan viết cho nhà — "đợi con ra trường được phân công việc làm, nhất định sẽ đưa cha mẹ sống những ngày tháng tốt đẹp." Còn cả "con gái bất tài không thể có tiền đồ như anh trai lại còn luôn ở bên cha mẹ" — cô nghĩ mà muốn bật cười, Tú Lan cũng thật là chua ngoa, không biết cha mẹ cô ấy nhìn thấy sẽ có biểu cảm gì.
Cô cởi đôi găng tay của mình ra, đặt bên gối Vương Tú Lan. Lần này Vương Tú Lan không trả lại. Sáng hôm sau, Trình Nhã thấy đôi găng tay vắt trên thành giường cô ấy, đã được đeo rồi, gấp gọn gàng ngay ngắn.