Chợ phố thành Minh Châu vẫn náo nhiệt như thường, trước bảng yết thị lúc nào cũng túm năm tụm ba người đứng xem chuyện lạ.
Hôm ấy, có người dán lên một bài văn dài dằng dặc, lập tức thu hút đám đông hiếu kỳ vây lại.
Có người không biết chữ, liền sốt ruột giục người bên cạnh: “Mau xem, trên đó viết gì thế?”
Người biết chữ nhìn kỹ, rồi đọc to: “Ồ! Là một bài bình luận, bình về cuốn Tây Sương Ký đang nổi tiếng ấy!”
“Tây Sương Ký? Là cuốn Ngọc nương mới viết đó hả? Mau đọc đi, mau đọc đi!” Mọi người nghe vậy càng hứng thú, thi nhau giục.
Thế là, ở một góc chợ đông đúc, bài thư bình của Chu Văn Mẫn được đọc lớn lên, càng lúc càng thu hút nhiều người dừng chân lắng nghe.
Tây Sương Ký phẩm tảo
Quyển một · Bản sự lược
Trương Sinh, tên Củng, du ngoạn ở Bồ, trọ ngụ chùa Phổ Cứu. Gặp lúc vợ góa họ Thôi sắp về Trường An, qua Bồ, cũng dừng lại ở chùa này. Người con trai tên Oanh Oanh, là thiên kim của tướng quốc, nhan sắc tuyệt trần. Trương Sinh tình cờ trông thấy, hồn bay phách lạc, nhưng không có cách nào bày tỏ nỗi lòng. Bỗng đâu tướng giặc Tôn Phi Hổ đem quân vây chùa, đòi cướp Oanh Oanh. Họ Thôi hoảng hốt, thề trước mọi người rằng: “Ai đuổi được giặc, sẽ gả con trai cho.”
Trương Sinh bèn phóng thư cầu cứu bạn cũ Bạch Mã tướng quân Đỗ Xác, giải được vòng vây. Họ Thôi lập tức nuốt lời, Trương Sinh buồn bực sinh bệnh. Người hầu tên Hồng, lanh lợi khéo đùa, thay truyền thư tín, chuyển lời hẹn kín. Oanh Oanh ban đầu còn giả vờ, cuối cùng đêm đến thư phòng, kết thành duyên vợ chồng.
Việc bại lộ, cha Thôi đánh Hồng, Hồng phản bác rằng ông đã thất tín, cha cứng họng, đành nhận lời gả nhưng ép Trương Sinh đi thi. Trương Sinh chia tay Oanh Oanh ở trường đình, một lần thi đỗ. Khi ấy có Trịnh Hằng, dựng chuyện Trương Sinh đã lấy vợ khác, cha Thôi định gả Oanh Oanh cho Trịnh. Trương Sinh áo gấm trở về, Trịnh Hằng xấu hổ chết, Trương và Thôi mới nên duyên.
Quyển hai · Nhân vật bình phẩm
Oanh Oanh: con nhà tướng, mà mang phong thái thanh cao. Xem cái liếc mắt đưa tình lúc ra về, đã lộ trí tuệ; đến khi bóng hoa lay động bên tường, người đẹp tự đến, nàng phản nghịch lễ pháp, tình tính trinh liệt, có thể nói là giữ lễ mà chứa tình, giữ chính mà đạt quyền. Không phải khuê các tầm thường có thể gò bó được.
Trương Sinh: tuy là thư sinh áo trắng, nhưng có phong thái nghĩa sĩ thời xưa. Chùa gặp nguy thì đứng ra cứu nạn, khuê oán thì nằm bệnh, đến khi đỗ đạt kinh thành, cuối cùng giữ đúng lời thề, thật đúng là kẻ chí thành.
Hồng Hồng: thân phận nhỏ bé mà có lòng hiệp nghĩa, ăn nói lanh lợi, xoay xở trong đời, ví như Đào Đinh mổ trâu, luồn lách khéo léo, rồi thành một mối duyên kỳ lạ.
Quyển ba · Văn tâm điêu long
Đại ý sách này, thẳng thắn chê bai lối nhìn hẹp hòi về môn đệ công danh, mà đề xướng chí tình của kẻ có tình cuối cùng nên duyên.
Oanh Oanh đợi trăng, không phải tư tình nhẹ dạ; Trương Sinh từ chối thi, có cái si đến chết. Đến như trường đình tiễn biệt, mấy câu trời xanh mây, đất hoa vàng, viết hết nỗi lòng ly biệt, có thể khiến đá sắt rơi lệ.
Chỗ từ ngữ rực rỡ, như “cõi ngọc không bụi, sông ngân đổ bóng”; chỗ bạch miêu truyền thần, như “sao đương được cái liếc mắt lúc ra về ấy”.
Khi thì tục mà đùa, khi thì sắc như dao, giọng chợ búa sống động, càng thấy bút pháp hóa công.
Quyển bốn · Bể truyện đoán mò
Không đọc Tây Sương, không biết cái hay của từ chương. Nay xem tác phẩm của Ngọc nương, kết cấu sóng lớp, nhân vật cười khóc đều sống.
Lạ nhất là, lấy thân con nhà trâm anh, mà làm chuyện đêm sao chạy trốn, người đọc không cho là tà, ngược lại sinh cảm thán, bởi chí tình động lòng người, tự nhiên chiếm được chỗ của lễ pháp. Mong người mở sách, chớ chỉ thưởng thức văn vẻ, mà nên nhận ra chút linh tê trong đó.
Bài tiến cử này không tiếc lời khen, như một ngọn lửa, đẩy sức nóng của Tây Sương Ký lên đỉnh mới.
…
Tây Sương Ký một sách khó cầu, giữa học trò thư viện, ai mua được trước thì lập tức bị bạn học vây quanh, tranh nhau truyền đọc.
Sau giờ học, học đường không còn yên tĩnh như trước, mấy học trò nhanh nhẹn thu dọn hòm sách, lập tức tụ lại một chỗ. Một học trò tên Lý Văn, thần bí móc từ đáy hòm sách ra một cuốn sách bọc vải xanh cẩn thận, mặt lộ vẻ đắc ý khoe khoang: “Mau xem! Ta năn nỉ tỷ tỷ nhà ta mãi mới có được bản quý trang!”
“Oa! Là Tây Sương Ký!”
“Mau! Lý Văn, đừng keo kiệt, cho ta xem trước!”
“Đừng chen đừng chen! Mọi người cùng xem!”
Chớp mắt, bảy tám cái đầu chen chúc vào nhau, vây Lý Văn ở giữa. Sách mở trên án thư, học trò phía trước gần như nằm lên sách, phía sau thì nhón chân, vươn cổ.
“Xem đây xem đây, đoạn Trương Sinh lần đầu gặp Oanh Oanh!”
“Thôi tiểu thư đẹp thật!” Một học trò chỉ vào trang sách, mắt sáng rực, giọng hơi run.
“Suỵt, nhỏ tiếng thôi.” Bạn học bên cạnh vội kéo tay áo nàng, nhưng chính mình cũng không nhịn được khẽ tán thán, “Văn bút của Ngọc nương, thật tuyệt…”
Đọc đến đoạn Tôn Phi Hổ vây chùa Phổ Cứu, Trương Sinh đứng ra, một học trò không nhịn được nắm chặt tay, khẽ reo: “Hay! Trương Sinh này có gan!” Cứ như chính mình cũng thành nữ anh hùng giải vây, trong lòng dâng tràn hào khí.
Đến khi thấy Thôi phu nhân nuốt lời bỏ hôn ước, mọi người càng phẫn nộ, như thể chính mình là Trương Sinh bị phụ bạc.
Điều khiến họ đỏ mặt tim đập mà vẫn không nhịn được thì thầm, đương nhiên là đoạn “tư hội Tây Sương”.
Mấy học trò lớn tuổi hơn trao đổi ánh mắt mờ ám, khóe miệng ngậm nụ cười sâu xa, nhưng ngại lớn tiếng bàn tán, chỉ dùng cùi chỏ huých nhẹ nhau, tất cả không nói mà hiểu. Đứa nhỏ tuổi hơn thì đỏ bừng mặt, trong lòng như có con nai nhỏ nhảy loạn, ánh mắt né tránh, nhưng vẫn không nhịn được liếc trộm. Đúng lúc này, quản sư của thư viện lặng lẽ bước đến cửa.
“Thành thể thống gì!” Nghiêm quản sư quát lớn, như sấm nổ giữa trời, dọa học trò sợ mất vía, lập tức im phăng phắc.
Nàng mặt sắt xanh, sải bước đến trước đám học trò, ánh mắt nghiêm khắc quét qua mọi người, cuối cùng dừng lại trên cuốn sách.
“Trong thư viện, dám xem loại sách tạp nhạp này! Ai là kẻ đầu têu? Giao sách ra đây!”
Học trò cầm sách sợ trắng mặt, run rẩy đưa cuốn Tây Sương Ký lên.
Nghiêm quản sư giật lấy sách, tiện tay lật vài trang. Nàng vốn tính cổ hủ, vừa xem nội dung đã thấy toàn những đoạn “không thể nhìn nổi”.
“Vô lý! Thật vô lý!” Nàng nổi giận đùng đùng, ném mạnh sách lên bục giảng, “Các ngươi không chịu đọc sách thánh hiền, cầu công danh, lại xem thứ dâm từ diễm khúc mê hoặc lòng người, bại hoại phong khí này! Viết cái gì thế này? Trao đổi riêng tư, không mối mà hợp, thật là làm nhục văn nhân, bại hoại phong tục!”
Nàng càng nói càng giận, chỉ vào đám học trò run như cầy sấy: “Xem đi! Đều bị loại sách này làm hư tính tình! Tâm trí để vào đâu? Hôm nay không trừng phạt nghiêm khắc, sau này còn ra thể thống gì!”
Trong cơn giận dữ, Nghiêm quản sư hạ lệnh, tất cả học trò tham gia truyền đọc, bàn tán sách này đều phải đưa tay ra, dùng thước đánh mạnh vào lòng bàn tay, để răn đe.
Nhất thời, trong học đường chỉ nghe thấy tiếng “bốp bốp” của thước đánh lên da thịt và tiếng rên khẽ của học trò.
Đánh xong, cuốn Tây Sương Ký cũng bị tịch thu tại chỗ, nghiêm cấm mang vào thư viện lần nữa.
Màn đêm buông xuống, Nghiêm quản sư mang một bụng giận về nhà. Ăn xong bữa tối, nàng ngồi trước án thư, dưới ngọn đèn dầu vàng vọt, lại mở cuốn sách nhàn khiến nàng tức giận ban ngày ra. Lần này, nàng không còn lật qua loa, mà đọc trọn cả cuốn.
Đọc hết, Nghiêm quản sư chỉ thấy một luồng khí đục nghẹn nơi ngực. Sách này viết cái gì?
Con trai nhà cao cửa không biết liêm sỉ, con gái nhà nghèo không nghĩ tiến thân, chủ tớ cấu kết, riêng tư định chung thân, đặt mệnh lệnh cha mẹ, lời mai mối vào đâu? Đặt lễ nghĩa liêm sỉ, gia phong gia quy vào đâu? Nhất là câu cuối “Mong người có tình trong thiên hạ đều thành vợ chồng”, nàng nghe càng thấy là lời hoang đường mê hoặc lòng người, lay động cương thường! Nếu ai cũng học Trương Sinh, Thôi Oanh Oanh, chẳng phải lễ sụp đổ, thiên hạ đại loạn?
Nàng càng nghĩ càng giận, chỉ thấy Tây Sương Ký lưu độc rộng, nguy hại lớn, nếu không phê phán thanh trừng, ắt sẽ để họa vô cùng, làm loạn tâm tính học trò! Quản sư bèn phấn khởi viết một bài phê phán nghĩa chính từ nghiêm.
Tây Sương báng – Hịch văn của kẻ vệ đạo
Văn chương là nghiệp lớn trị nước, việc thịnh không phai, phải lấy việc chở đạo rõ lý, giáo hóa phong tục làm gốc.
Nay có kẻ gọi là Tây Sương Ký, lưu truyền chợ búa, mê hoặc lòng người, hại hơn hổ dữ, độc hơn rượu thuốc, không thể không xem xét, không thể không bác bỏ!
Xem sách ấy, chép toàn chuyện con trai nhà tướng không giữ khuê huấn, trong chùa Phật lại đưa tình với thư sinh nghèo, đó không phải dạy dâm thì là gì?
Gặp nguy bị vây, không nghĩ giữ tiết, lại nhẹ dạ hứa trọn đời, đó không phải vô hạnh thì là gì? Sau đó, còn dung túng người hầu truyền thư, đêm khuya tư hội, không mối mà hợp, bại đức mất nết, liêm sỉ mất sạch! Đau lòng nhất là, sách lại lấy danh tài tử giai nhân để tô điểm cho hành vi xấu xa ấy, miêu tả thân mật, uốn éo dâm từ, dẫn dụ tà dục, hư hỏng tâm thuật, tội ấy sao có thể tha?
Đến câu “Mong người có tình trong thiên hạ đều thành vợ chồng”, càng sai lầm! Hôn nhân đâu phải ở tình dục? Trên thờ tông miếu, dưới nối đời sau, phải đợi mệnh lệnh cha mẹ, lời mai mối, mới hợp lễ pháp. Nếu ai cũng bắt chước bọn này, mê sắc mà chạy, thì nhân luân bỏ hết, cương thường quét sạch! Những lời ấy, thật là yêu ngôn mê hoặc dân chúng!
Than ôi! Sách này ra đời, khiến con trai trẻ lòng xao xuyến, bỏ học mà mê sắc; khiến khuê nữ yếu ớt tâm trí rối loạn, mất tiết mà bại danh. Độc ấy lan rộng, họa ấy sâu, sao kể xiết!
Bọn ta đọc sách hiểu lý, phải lấy thánh hiền làm phép, lấy lễ nghĩa làm rào. Hễ thấy dâm từ diễm khúc như thế, phải đốt ngay, chớ để vấy mắt. Càng phải miệng chửi bút đánh, để chấn chỉnh thị thính, may ra tà phong mới dứt, chính đạo mới hành!
Nghiêm quản sư viết xong, ném bút lên án, vẫn còn giận chưa nguôi.
Nàng định ngày mai sẽ dán bài này lên bảng yết thị chợ đông, còn phải tìm cách nói với đồng đạo quen biết, thậm chí quan học chính phủ…
…
Bài văn vừa dán lên, quả nhiên gây chấn động lớn trong thành Minh Châu.
Người hâm mộ Tây Sương Ký đọc xong đều phẫn nộ. Họ xem Tây Sương Ký là chuẩn mực, sao có thể dung thứ kẻ dám bôi nhọ tác phẩm trong lòng mình?
Chu Văn Mẫn chưa kịp nghĩ ra bài phản bác, đã thấy có người ẩn danh dán bài biện luận đối lập ở bảng yết thị.
Bài văn dẫn kinh điển, văn vẻ rực rỡ, không chỉ bác bỏ lời chỉ trích của Nghiêm quản sư, mà còn ca ngợi tinh thần theo đuổi chân tình trong Tây Sương Ký. Viết hết chí tình nhân gian, vạch trần hư vọng của lễ giáo.
Cuộc luận chiến nhanh chóng leo thang.
Phe ủng hộ ngoài viết bài phản bác, còn có người bắt đầu làm thơ vẽ tranh. Những tác phẩm ấy lại thu hút thêm nhiều người chú ý đến Tây Sương Ký.
Nhất thời, trong thành Minh Châu tranh cãi về Tây Sương Ký ầm ĩ, phe ủng hộ và phe phản đối mỗi bên một lý, ở trà lâu tửu quán, thư viện ngõ phố, thường nghe hai bên dẫn kinh điển, tranh cãi không dứt.
Tranh cãi, tự nó đã là tuyên truyền tốt nhất. Càng bị phê phán, càng có người tò mò, càng muốn tìm hiểu. Trước cửa Lan Tuyết Đường, hàng người mua sách xếp dài hơn.
Triệu Diên Ngọc ở ngay tâm bão, dù không cố ý hỏi han, cũng sớm biết cuộc phong ba do tác phẩm của mình gây ra.
Về chuyện này, nàng khá bình thản.
Sách đã viết ra, công bố cho mọi người, thì để người ta bình phẩm. Có người khen, có người chê, là chuyện thường.
Dù sao thì tai tiếng cũng là nổi tiếng.
Nàng chưa từng nghĩ sẽ đích thân tham gia cuộc luận chiến, làm vậy lại kém cỏi, nàng thích làm một người ngoài cuộc yên tĩnh hơn.
Nàng thậm chí hơi ngạc nhiên khi thấy mình có một nhóm “fan trung thành” khá chiến đấu, như Chu Văn Mẫn đã nhiều lần lên tiếng vì nàng.
Nàng biết Chu Văn Mẫn cũng xuất thân văn nhân, có công danh tú tài, bèn lấy danh nghĩa “Đình Tiền Ngọc Thụ”, nhờ Bùi Thọ Dung lặng lẽ gửi một phần lễ tạ, coi như kết mối thiện duyên, định sau này có cơ hội sẽ chính thức kết giao.
Hiện tại, điều khiến nàng vừa đau khổ vừa sung sướng, là đếm tiền.
Từng rương bạc trắng nặng trĩu được người hầu khiêng vào phòng, cộng lại đã hơn ngàn lạng.
Người hầu bận rộn cân từng rương, báo lại nhiều lần số lượng không sai.
Những thỏi bạc trắng sáng lấp lánh chồng chất trước mắt, có sức chấn động hơn hẳn một con số lạnh lẽo. Mới hai cuốn sách, nàng đã đủ tiền mua nhà mới.
Vì bạc quá nhiều, cất giữ bất tiện, ngày thường lấy dùng còn phải cân, cắt vụn, nàng bèn đổi một phần thành tiền giấy có thể đổi ở tiền trang, dùng cũng tiện.
